رونوشت من

imei Addmimistrator’s Personal Weblog

اوكي منطقي باشم؛ مسئله اينست: با قلمبه‌ي احساسي چه كنم؟
وقتي كه يه شعر خوب مي‌خونم، مي‌گم، مي‌فهمم، حتي اگر يكي دو كلمه باشه… ديگه اون احساس من نيست كه اون شعره، ‏بلكه اون شعره كه احساس منه! منو به چنگ مي‌آره و احساسمو تحت الشعاع قرار مي‌ده. خلسه‌ي شاعرانه… من، مثل يه ‏لاك‌پشت، يه كرگدن ، سخت‌پوست و عاشق‌ام. مثل يه تمساح، دوست پرنده‌هايي مي‌شم كه مسواكم هستن. چَشم، نيمه‌ي ‏منطقي! نمي‌ذارم شعرها اعتقاداتم بشن. ولي وقتي مي‌جوشه، سخت بگيري بهش، مي‌تركه… يعني مث زودپز اگه نذاري ‏سوت بزنه، لوبياها گير ديوار مي‌آد…‏
من رفتم “به همين سادگي” رو ديدم. برام پر از شعر بود. عرض كنم كه “سندي” گوش كردم (حليمه) ‏‎:D‎‏ كلي از شعرش لذت ‏بردم: “مي‌گن كِريم دهاتيه، سرو زبون نداره، ولي او بچه شهريه، دلشِه به دست مي‌آره، مي‌گم‌ كه تو مسكني براي دل دردُم، ‏مو ماشينم تو فلكه بذار دورت بگردُم”. ديگه بگم كه فروغ برام قيصر امين‌پور خوند… آخ كه چه شعر مي‌گه‌ اين بابا. واي كه ‏خودمِ‌ وقتي دفتر آخر فروغ رو مي‌خونم… ايمان بياوريم… پنجره… واي همه‌ش يأس و شعر و احساسه. ديگه از كي بگم؟ من ‏كه گهگاه شعر مي‌ذارم اينجا ولي حق مطلب اين نيست…‏
من يه وقتايي شعرايي گفتم… شعرهاي قالب دار و نو و كهنه… ولي نمي‌گنجم. نه اونقدر تسلط دارم روي زبان و تكنيك و ‏چيزاي ديگه كه بتونم خيلي ساده از اون شعرها بگم، نه اينكه احساساتم به كندي دستِ شعر نويسيمه… ديگه اس‌ام‌اس‌هامو ‏بيشتر از شعرام دوس دارم. ديگه قربون صدقه‌هام بيشتر راضيم مي‌كنن. اين همون حسيه كه دارم. وقتي اينجوري نگاه ميكنم ‏به نظرم مي‌رسه كه چشمه‌هه نخشكيده!‏
واقعيتش اينه كه من از ‏Songها بيشترين لذتي كه مي‌برم شعرشونه. و از فيلم‌ها هم بيشترين چيزي كه چشم و گوشمو باز ‏مي‌كنه (!) بوسيدنه. اين يه شباهت معني داره. گرفتي قضيه رو؟

اين نوشته كه در زير اومده از فروغه. درباره‌ي فوت مهسا، دوست صميمي هم دانشگاهي فروغ كه توي يك تصادف اتوبوس رفت… به فروغ به همون سختي ضربه خورد كه وقتي بهت ميگن: “مهسا مرد” بايد بهت ضربه بخوره. و اون مدام اين حرف رو با خودش تكرار مي‌كرد… دوره‌ي سختي بود كه منم نتونستم كمك چنداني به تسكين فروغ كنم… فروغ هنوز كارهاي خاصي مي‌كنه. پدر مهسا هر روز مي‌ره بهشت زهرا و مادر مهسا كه ناگهان سفيد شد.

خیلی وقته به ایمی می‌گم راجع به مرگ بنویسه. می‌گه نمی‌دونم چی بنویسم. ولی من می‌دونم که تنبلی‌ش می‌شه. درواقع تا یه موضوع فشار کافی رو بهش وارد نکنه (….) نمي‌شه بنویسه! D:
۸ خرداد دومین سالگرد حادثه‌ای هست که باعث شد من از همیشه بیشتر به مرگ فکر کنم. درواقع یکی از اتاقای مغزمو واسه همیشه پر کرد.
با این حال هیچ وقت فکر نکردم زندگی از مرگ بهتره. خیلی وقتا غصه خوردم که چرا “مهسا” باید می‌رفت. خیلی وقتا غصه خوردم که چرا من نرفتم؟ ولی یه چیزی خیلی جالبه: همیشه آخر این همه فکرای جورواجور، به زندگی می‌رسم!
آخرش به این نتیجه رسیدم که این دوتا دقیقاً یکی هستن و هر دو، راه فرار از اون یکی. تا وقتی زنده‌ایم و زندگی داریم، از دست غصه‌های ریزو درشت، آرزوی مرگ می‌کنیم و اون‌وقتی که مرگ سراغمون می‌آد با تمام وجود پسش می‌زنیم.اما وقتی کسی می‌میره که دوستش داریم…
من از مرگ متنفر شدم و زندگی از چشمم افتاد. انگار خدايی خدا رو هم زیر سوال بردم. دیگه نماز نخوندم و باهاش قهر کردم. فقط ازش خواستم اگه هنوز یه ذره دوستم داره، منم ببره حتی اگه جهنم… روزای بدی بود.سخت گذشت اما…گذشت. نمی‌دونم چی شد و از کی بود که فکر مردن از سرم افتاد. تصمیم گرفتم به جای “مهسا” هم زندگی کنم. درس می خوندم؛ به همه‌ی دوستای مشترکمون مهربونی می کردم. کارايی که اون دوس داشت؛ جاهائی که اون دوس داشت؛ و مقاومت نسبت به هر چیزی که احتمال می‌دادم می‌خواد جای “مهسا” رو بگیره یا یادشو کم‌رنگ کنه.
الان دیگه مثل اون وقتام نیستم. گذشت زمان و مقتضیات انسانی باعث می‌شه تو زندگی غرق بشی. حتی گاهی خودتم فراموش کنی. مرگ چیز خوشایندی نیست که تکرار هر روز هر کسی باشه. گرچه گاهی به اونی که رفته حسودی می کنم. واکنش من به این مسئله ضد و نقیضه.
اما چیزی که هست دل‌تنگیه.اینکه نمی‌ذارم فراموشم بشه. اینکه هنوز جاش تو قلبم خالیه و هیچ‌کسی نمی‌تونه جاشو بگیره. و فهمیدم هیچکی نمی‌تونه جای کس دیگه‌ای زندگی کنه. و اینکه بعضی آدما با رفتنشون چیزایی رو بهمون یاد می‌دن که خیلیا با موندنشون نمی‌تونن.
یه چیز دیگه: تو یه کتاب* خوندم که وقتی خداوند موجودات رو خلق می‌کرد تقدیر هر کدوم رو بهش گفت. بعد دنیا رو هم بهشون نشون داد و گفت حالا کی می خواد به دنیا بره؟ و هر کسی که خواست، داوطب شد.
تو کتابه نوشته بود: اگه سختی کشیدی اگه تنها شدی کمی صبر کن؛ بدون حتماً تو تقدیر تو، یه چیز خوبی بوده که تو به خاطرش حاضر شدی به دنیا بیای… من این روزا دارم فکر می کنم اون چیزی که مهسا به خاطرش حاضر شد مسافر کوچولوی این راه دراز شه چی بوده؟

وااای چی ازآب در اومد! نمی‌خواستم اینجوری بنویسم.شبیه زر زر و نق نق! تقصیر ایمی شد!

*اسم کتاب: یکی پیدا می‌شه تنهایی‌مو باهاش قسمت کنم.

اينكه فروغ مي‌گه چرا من نرفتم، يا اينكه ديگه زندگي از چشمم افتاد، يا اينكه خواستم خدا منو هم ببره، يا زندگي به جاي ديگري… همگي حقايق زندگيمون هستن. رفتار من با مرگ ديگران شايد خيلي سنگدلانه تر از فروغ باشه. شايد چون من خيلي قابليت آداپته شدنم بالاست. قضيه‌ي جوشوندن قورباغه رو كه بايد شنيده باشيد… من مرگ اطرافيان برام به اين شدت تصادف محسوب نمي‌شه. البته امتحانمو پس ندادم! نمي‌دونم…

* تيتر كنايه به: مرگ پايان كبوتر نيست… {ضمناً pigeon هم بمعناي كبوتر و هم بمعناي دختر جوان هم هست.}

- فلاني دوست اينترنتي‌مه

- ئه؟ اين كه اهل اين كارا نبود؟! خيلي مذهبي و معتقد بود از اين رفتارها نداشت؟!

- چه رفتارهايي؟ نكنه مي‌خواي بگي دوستي اينترنتي عقده‌اي بازيه؟

چرا من اين‌قدر دوست اينترنتي دارم و به اين روابط ادامه مي‌دم…

دوستاي اينترنتي من عمدتاً توي فروم‌ها يا از طريق دوستاي ديگه‌ي اينترنتي به من معرفي مي‌شن. من به دوستاي اينتريم اعتماد و روشون شناخت بيشتري دارم. سود بيشتري بهم رسوندن. سالمتر از رابطه‌هاي واقعيم بودن. حتي با دخترهايي كه توي اينترنت دوست بودم دغدغه‌ي اينو نداشتم كه ديگران نگاه ديگه‌اي بكنن يا خودش فكر ديگه‌اي بكنه در حالي كه توي رابطه‌هاي واقعيم عذاب بيشتري مي‌كشيدم.

فرق فروم‌ها با چت روم‌ها -كه عمدتاً محيط ناامن‌تري بلحاظ اخلاق دوستي دارن- اينه كه قدرت خاصي دارن براي اينكه توش مي‌توني با استقلال و اختفاي بيشتري بگردي و با نوشته‌ها و در نتيجه عقايد ديگران آشنا بشي…

من دوستي‌هاي اينترنتي رو به دو دسته‌ي سطحي و عمقي (كه قبول دارم دسته بندي كلي و ناقصي هست) تقسيم مي‌كنم و نماد اين تقسيم بندي‌ها رو هم بدون اينكه درشون مناقشه و تعميم به جمع داده باشم دوستي‌هاي چت رومي و دوستي‌هاي فرومي مي‌شناسم.

توي چت روم‌ها قادرين نوعي از دوستي سطحي برقرار بكنين. حرف‌ها سطحي و روزمره هست شبيه حرف‌هايي كه تو تاكسي مي‌زنيم. نقطه‌ي ضعف اين نوع دوستي‌ها گذرا بودن اون هست و اين باعث مي‌شه كه به همين دليل افراد سعي كنن با جاذبه‌هاي ديگري به ساختن يه رابطه‌ي دوستي رو بيارن.

نقطه‌ي قوتي كه اين دوستي‌ها مي‌تونن داشته باشن اينه كه مي‌تونن به تخليه‌ي “نياز به مورد توجه بودن” و “نياز ارتباط با جنس مخالف” كمك كنن و هر چند شكل ناسالمي دارن ولي از شكل خطرناكي كه مي‌تونه از سركوب نياز پديد بياد جلوگيري مي‌شه. لااقل وقتي دختري با پسري توي چت روم جيك جيك مي‌كنن، نه جامعه بهشون نگاه بد مي‌كنه و نه آبروي خونواده‌هاشون مي‌ره و نه اسم دختر و پسر روي هم مي‌مونه! مي‌بينين همين رابطه‌ي نه چندان جالب هم اگر فكر كنيم كه با نبودنش مي‌تونه چيزاي بدتري اتفاق بيافته خوبي‌هاي خودش رو داره!

ولي در شكل عميق‌تري توي فروم ها مي‌تونين:

نوشته‌هاي ديگران رو بخونين بدون اينكه ديگران بدونن كه خوندين يا اصلاً هستين… توي چت روما وقتي وارد مي‌شين همه نگاه مي‌كنن كه اومدين وقتي مسيجي زده مي‌شه همه مجبور به تحملش هستن مگر اينكه برن بيرون. وقتي وارد مي‌شي بعيد نيست كه بهت پي ام بدن در حالي كه شايد اصلاً علاقه‌اي به برقراري ارتباط نداشته باشي. خيلي‌ها سعي مي‌كنن حتي آيدي شون هم طوري باشه كه ديگران رو تحريك كنه به پي‌ام دادن!

بدون اينكه مجبور باشين نوشته‌ها رو بخونين مي‌تونين ازشون صرف نظر كنين. بخاطر همين همه سعي مي‌كنن كه بجاي اينكه مثل توي چت روم‌ها به گفتن حرف‌هاي لحظه‌اي بپردازن و براي يك دوستي به “مخ زني” رو بيارن، به گفتن حرف‌هاي ماندگار و برخاسته از عمق بيشتري روي بيارن. متن در فروم‌ها به ديسكاشن يا پست معروفه و متن در چت روم‌ها به مسيج و گفتگوي درجا (IM) و عمق هر كدوم از اسمشون پيداست!

توي دوستي اينترنتي مي‌تونين با عقايد طرف آشنا بشين بدون اينكه به همخوني سن و سال و جنس و قيافه و تيپ فكر كنين و تحت تاثيرشون قرار بگيرين. هر چند كه اين مسائل هم در فروم‌ها داخل پروفايل گذاشته مي‌شن ولي الزامي نيست. اينجاست كه من دوستاي اينترنتيم رو بيشتر از دوستاي دور و بريم مي‌شناسم و مي‌دونم كه چه نقاط مشتركي داريم و توي چه نقاطي نبايد صحبت كنيم و حتي نديده كلي خاطره‌ي مشترك داريم.

مي‌تونم به دوستام بخشي از مشخصاتم رو كه دلم مي‌خواد رو بدم و بخشي رو كه مي‌خواد ندم. يعني شماره‌ي من رو تعداد كمي دارن و اسمم رو هم حتي دوست ندارم پابليك كنم. من دروغ نمي‌گم ولي خيلي صريح بخش‌هايي از مشخصات حتي عادي رو هم جزو حيطه‌ي شخصي‌م مي‌دونم. اين يه مزيت در دوستي‌هاي اينترنتي نيست؟!

مي‌تونم رفقاي اينترنتيم رو هر زمان كه خواستم بپذيرم و هروقت نخواستم نپذيرم. از آدمايي كه پيله مي‌كنن حرصم مي‌گيره و توي واقعيت و توي اينترنت برخورد تدافعي مي‌كنم باهاشون. انرژي برخورد تدافعي رو توي دوستي‌هاي اينترنتي مي‌توني حروم نكني. امكانات بن، ايگنور، بلك ليست، اسپم و ريپرت كردن به شكل نرم افزاري جلوي طلبكارا (!) رو مي‌گيره و شما رو به”نات ريسپوند تو پيجينگ” مي‌بره!

توي اينترنت ميتوني بدون اينكه هراسي داشته باشي درونياتت رو بگي و تخليه بشي! حتي نيازي به اين نيست كه كسي بهت تريبون بده! حتي لازم نيست حق داشته باشي و فقط ميتوني بگي! اين گوش نكرد يكي ديگه! حتي لازم نيست توانايي چيره كننده‌ي مجاب كردن يا حتي حرف زدن درست و حسابي داشته باشي!

و در وهله‌ي آخر اينكه دوستاي اينترنتيم سود زيادي بهم رسوندن. چقدر شانس داشتم كه يه دوست فيلم باز يا يه دوست عكاس يا يه دوست دامپزشك يا دكتر توي دنياي واقعيم داشته باشم؟ ولي الان اينقدر دوست دارم كه هراسي ندارم كه دوستايي كه ممكنه بودن باهاشون اذيتم بكنه رو با اين استدلال كه “همين يكي رو دارم” بهشون حريم ندم. دوست‌هايي دارم كه توي شمال و مشهد و تبريز و ياسوج و لبنان و تركيه و هند و امريكا و استراليا و هزار كشور و شهر ديگه دارم.

و ديگر هيچ!

و خاك، خاك پذيرنده، اشارتي‌ست به آرامش.

---

“من، سينوهه پسر سن موت و زوجه‌ي او كيپا اين كتاب را مي‌نويسم. من اين كتاب را براي اين تحرير نمي‌كنم كه خدايان سرزمين مصر را مدح نمايم، براي اين‌كه از خدايان به تنگ آمده‌ام. من اين كتاب را مي‌نويسم براي اينكه مي‌دانم! و دانايي مانند تيزآب قلب انسان را مي‌خورد و اگر انسان دانايي خود را به ديگري نگويد قلب او از بين مي‌رود. من نمي‌توانم دانايي‌ام را به كسي بگويم و لذا آنرا براي خويش مي‌گويم تا بدين‌وسيله خود را تسكين بدهم…”

سينوهه‌ي مصري گيرم اومد به ترجمه‌ي ذبيح الله منصوري و خوندمش ايبوك‌لي (يعني به صورت ايبوكانه!). تمام اظهار نظرهايي كه حول اين كتاب مي‌شه بكلي روي تاثيري كه اين كتاب روم گذاشت بي تاثيره. از اين‌كه از شيوه‌ي ترجمه‌ي منصوري بد مي‌گن گرفته تا اينكه مي‌گن متن اصلي سينوهه ۵۰ صفحه بوده نه ۴۵۰ صفحه و يا اينكه افسانه است و حتي منكر خيلي چيزاي ديگه هم مي‌شن. من اين كتاب رو به عنوان يه سند تاريخي نخوندم كه بخوام بهش استناد كنم هرچند مترجم معتقده نويسنده بسياري جاها به استناد مستندات موثق، قلم فرسايي كرده. زيبايي‌هاي زيادي برام داشت. مجتبي، هم خونه‌اي جديدمون اين هديه رو داد بهم داد…

توي فرموله كردن لذت به شدت كندم. نمي‌دونم كار درستي مي‌كنم يا نه ولي مي‌ترسم براي خوش اومدن يا بد اومدنم از چيزي، دليل بيارم و اين يكي از دلايليه كه قضاوت كردنم رو به تعويق مي‌ندازه. مي‌ترسم اگر براي دادن صفتي به چيزي دليل بيارم بعدتر خودم رو محبوس همون دليل ببينم. وقتي مي‌گم فلان چيز زيباست شايد بخاطر اينه كه در من خاطره‌ي ناخودآگاه يه حس خوب رو زنده مي‌كنه… شايد بخاطر اينه كه چون نو هست جالبه، يا شايد چون چيزي درش پيدا مي‌كنم كه خيلي “رو” نيست… ولي خطرناكه كه همين حرفا رو بزنم. چون ديگه لذت نمي‌برم.

فرض كن شاملو يه شعر از خودش رو به اسم يه شعر از يه جووني بذاره به نقد يه انجمن. برخورد انجمن اونجوري نيست در قياس با وقتي كه بدونه شعر مال خود شاملوئه. يا فرض كن يه نقاشي تصادفي رو بذارن به معرض نقد. وقتي فكري با ذهنيت‌ها مسموم بشه زيبايي و زشتي براش معناي ديگه‌اي پيدا مي‌كنه. و من نمي‌فهمم بعد از اين‌همه عمري كه كردم، كدوم يك از احساساتم بدون مسموميت و بكر هست. بدترين خصوصيت اين رفتار اينه كه وقتي واقعاً داري لذت مي‌بري، ممكنه طرف نفهمه. توي اينجور مواقع ديگه مجبوري بگي “عاشق وقتايي‌ام كه بغلم مي‌كني”.

بخاطر همين نمي‌خوام چيزايي كه باعث اين شدن كه از اين كتاب لذت ببرم رو فرموله كنم. فقط چيزايي كه خيلي برجسته خودشون رو نشون دادن يادم مونده…

لحن كتاب و عبارت‌هايي كه بكار مي‌بره به شكل خارق‌العاده‌اي نشانگر فضاي داستانه. كوزه شكستن، خواهر كردن، به خدايان سوگند و ميزان و فلز وعبارت‌هاي ديگه‌اي كه احتمالاً حتي تحت تاثير فضا، بكار هم مي‌برمشون…

نا اميدي سينوهه از خداهاي مصر و دروغ‌هايي كه در حجم انبوه به اسم مقدسات گفته مي‌شه مثل اين‌كه فرعون پسر خداست در حالي كه من يك پزشكم و مي‌ديدم كه فرعون هم هنگام درد و رنج همچون يك انسان عادي مي‌نالد و مردن فرعون تفاوتي با مردن انسان عادي ندارد و كبوتري از بيني او بيرون نمي‌آيد و به آسمان‌ها پر نمي‌كشد…

نتيجه‌گيري‌هايي كه سينوهه در كل كتاب بهشون معتقده و يا نتيجه‌گيري‌هاي موقتي‌ش كه حاصل اتفاقات اون برهه هست… نسبت دادن وقايع زندگي‌ش به اسمش يا به ستارگان كه لايتغير هستن… اعتقادش به اينكه نوع بشر همواره در حماقت ثابت قدم هست و آرامش خودش رو در چيزي مي‌بينه كه مي‌دونه دروغه يا اصلاً نمي‌دونه چيه و فقط براي اينكه نمي‌دونه چيه مي‌ره طرفش.

رسوم محشري كه توي كتاب معرفي مي‌شه از قبيل شيوه‌ي ابراز عشق كه دست روي سر كچل طرف مونث مي‌كشيدن يا مثلاً به نشانه‌ي عزا دستاشون رو بالا مي‌بردن يا عمده محدوديتي كه در سـكس قائل بودن رضايت طرف بوده يا مثلاً وقتي از حرص كسي مي‌خواستن بگن با تمساح خصوصاً از نوع رود نيلش مقايسه‌اش مي‌كردن.

ولي درخور تحسين‌ترين زيبايي اين كتاب نشون دادن روال نااميدي سينوهه از همه چي بود… كه چطور آدما زندگيشون رو مي‌كنن ولي به پوچي ارزش‌هايي كه همگان مصرانه سعي در مقدس دونستن‌شون مي‌كنن مي‌رسن و اين وسط كي‌ها چه راه‌هايي رو انتخاب مي‌كنن و چطور ذهن محدود ما قادر نيست به انتهاي سرنوشت هر كس برسه و تصميم بگيره كه يك راه رو انتخاب كنه.

در اين ميزان، شديداً با فروغ در اين شعر هم پياله‌ام… گاهي با خودم مي‌گم “از آينه بپرس نام نجات دهنده را، آيا زمين كه زير پاي تو مي‌لرزد، تنها تر از تو نيست؟” و گاه ديگه مي‌گم “نجات دهنده در گور خفته است، و خاك، خاك پذيرنده، اشارتيست به آرامش…”